Managers van de toekomst kunnen nog veel leren van zzp’ers. Tenminste, dat maak ik op uit het boek ‘Onbeperkt houdbaar. Hoe blijf je succesvol?’ van Jeroen Busscher. ‘De professional is de held van de 21^ste eeuw. Hij werkt zelfstandig, toont ondernemerschap en co-creëert met zijn collega’s.’

-      door gastschrijver Karin van Lier -

Tijdens het lezen van ‘Onbeperkt houdbaar’ kreeg ik een déjà vu. Zo’n twaalf jaar geleden zat ik met vriend, fotograaf en Napolitaan Robert in Ghana. We zaten al dagen in het huis van een Nederlandse ex-bouwvakker die koning was geworden in een streek in het zuidoosten van dat land. Over hem zou onze belangrijkste reportage gaan. Maar er gebeurde niets. En ik kreeg vluchtneigingen. ‘Kunnen we niet even iets anders gaan doen’, vroeg ik Robert? Alles leek mij aantrekkelijker dan dat wachten.

Maar Robert was streng. ‘Vanuit hier gaat het gebeuren. Observeer, kijk wat er gebeurt en wie welke rol speelt in het verhaal. Als het juiste moment aanbreekt, slaan we toe.’

Vernieuwend managementdenker
Een soortgelijk advies krijg ik van Jeroen Busscher. Volgens de achterflap van dit boek geldt hij als een van de meest vernieuwende managementdenkers van dit moment. Busscher vindt dat in het moderne werken alles neerkomt op timing.

Als je een project start, zegt Busscher, begin dan met een zo goed mogelijk beeld krijgen van de dynamiek van een situatie en haak hierop in hoe en waar dat mogelijk is. ‘Snap wat belanghebbende willen. Snap hoe ze reageren en wat er speelt in de markt. Probeer precies te voelen wanneer wat nodig is en doe op het juiste moment het juiste om niet onderuit te gaan.’ (meer…)

Soms is het slim om als zzp’ers samen te werken. Ben jij bijvoorbeeld meer een creatieveling en mis je een brutaal zakeninstinct?  Werk je op je best met een dagelijkse kwieke brainstorm? Of wellicht wil je vooral je slagkracht vergroten en de klant meer zekerheid bieden. Het kunnen allemaal redenen zijn om de handen ineen te slaan. Maar kijk uit, ga niet over één nacht ijs. Een verhaal over samenwerken: hoe kan het misgaan?

Aantrekkingskracht
Hanna is zzp’er en heeft een ambachtelijk ontwerpbureau voor handbeschilderd keramiek. Haar kracht: ze is een volbloed ontwerper. Haar zwakte: de verkoop van haar handel. Tenminste, dat dácht ze toen ze in april 2010 een samenwerking aanging met Alex, ook zzp’er. De aantrekkingskracht van Alex voor Hanna was haar daadkracht in verkoop en acquisitie.

Ideale mix
Hanna: ‘Zij had succesverhalen over het aan de man brengen van een kleinschalig creatief product. Dat wekte mijn interesse. Ik dacht dat zo’n samenwerking mij zou kunnen helpen met mijn bedrijfsvoering.’ Het leek aanvankelijk een ideale mix. Alex zou, naast verkoop en acquisitie, tevens het voorbereidende deel van het productieproces op zich nemen. De winst zou op 50/50-basis worden verdeeld.

Samenwerkingscontract
Vol enthousiasme gingen ze aan de slag. Met nauwelijks een letter op papier stonden ze samen op beurzen en kunstmarkten de handel aan de man te brengen. Hanna: ‘Met een bevriend advocaat van Alex hebben we destijds een half uurtje om de tafel gezeten en gesproken over een samenwerkingscontract, maar dat is er vervolgens nooit gekomen.’ Ook werd de taakverdeling door beiden niet in acht genomen. Hanna: ‘Ik stond mee te verkopen, terwijl ik thuis moest schilderen. Alex bemoeide zich op een gegeven moment overal mee.’

Businessconsultant
Adviezen van derden werden achteloos in de wind geslagen. Hanna vroeg aanvankelijk raad bij haar businessconsultant. Die raadde de samenwerking op 50/50-basis af. De feedback van de businessconsultant in een notendop:

Ga niet op deze (onduidelijke) manier samenwerken, want
a) het is moeilijk te administreren en
b) een 50/50-basis is op deze manier nauwelijks mogelijk.
Gevolg is een scheve verhouding binnen de samenwerking. Je kunt beter diensten bij elkaar inkopen, was haar devies. Voordeel: het is een stuk overzichtelijker.

Voortekenen
Al na een half jaar liep de samenwerking volledig spaak. De voortekenen waren volop aanwezig. Afspraken werden eenzijdig niet nagekomen, bijvoorbeeld herhaalde verzoeken om inzage in de boekhouding. De visie op de omgang met klanten verliep niet synchroon. Hanna: ‘Ik vond haar te grof in de mond, terwijl mijn werk het moet hebben van subtiele details.’ De taakverdeling werd niet nageleefd en last but not least: verlangens en wensen liepen volledig uiteen. Hanna: ‘Zij wilde dagelijks een uur telefonisch contact en bombardeerde mij met mailtjes. Dat ging voor 90 procent over niks. Ik vond dat meteen al veel te vermoeiend.’

Alarmbellen
Ondanks het ‘concert aan alarmbellen’ dat bij Hanna afging, bleven ze doorstrompelen met de samenwerking. Tot het echt niet meer ging en Hanna in september 2010 de stekker uit de samenwerking trok. Hanna: ‘We hadden ons opnieuw helemaal uit de naad gewerkt voor een belachelijke dure beurs. We hadden weinig verkocht en ik voelde mij langzamerhand meer een marktkoopvrouw dan een ontwerpster. Dat voelde helemaal niet goed, ook de samenwerking niet. Ik wilde een tijdje uitrusten en de zaak laten bezinken en overdenken. Toen waren de rapen gaar.’

Wrange vruchten
Sindsdien plukt Hanna de wrange vruchten van haar argeloze avontuur: haar voormalig zakenpartner achtervolgt haar tot op heden met een vette rekening en valt haar voortdurend lastig met dreigbrieven. Het kost Hanna al ruim een jaar bakken met energie en tijd om de volgens haar ‘belachelijk hoge declaraties’ te weerleggen en advies in te winnen bij het Juridisch Loket en de vakbond.

*Noot: Om redenen van privacy zijn de namen in deze blog gefingeerd.

Samenwerken: waar moet je op letten?

Samenwerken: zorg voor duidelijke taakverdeling en bewaak je grenzen. (c) Harriët Damave

11x tips van Hanna, ervaringsdeskundige

1. Duik niet te snel in een samenwerkingsverband: koop diensten van elkaar.
2. Kies je voor een samenwerkingsverband? Maak dan een duidelijke taakverdeling en houd je daar ook aan.
3. Bepaal van tevoren hoeveel tijd je in de samenwerking wilt stoppen.
4. Bewaak je grenzen. Gaat je zakenpartner daar stelselmatig overheen, dan is hij/zij niet de juiste partner voor jou.
5. Houdt iemand zich niet aan de gemaakte afspraken? Spreek elkaar er meteen op aan of neem consequent maatregelen.
6. Zorg dat de balans van energie geven en energie krijgen in evenwicht is binnen het samenwerkingsverband.
7. Houd nauwkeurig een boekhouding bij van in- en verkoop en van gewerkte uren. Zorg dat je die beiden wekelijks inziet en ondertekent.
8. Alles staat en valt met vertrouwen. Als er maar enigszins een lek is in het vertrouwen: trap meteen op de noodrem.
9. Luister naar je onderbuikgevoel. Voel je dat er iets niet goed zit en merk je dat je dat aan ’t wegduwen bent? Stop met de samenwerking of stel het aan de orde.
10. Spreek – voordat de samenwerking van start gaat- een ‘worst case scenario’ en een exit-strategie af, zodat de samenwerking zonder bloedvergieten kan worden ontbonden.
11. Geloof in je eigen kracht. Soms heb je helemaal geen samenwerking nodig en kun je het heel goed zelf.

Sterker door samenwerken: dat was het motto van de avond op het seminar van de Kamer van Koophandel (KvK) in Amsterdam op 13 februari 2012. Wat zijn de voordelen van samenwerking voor zzp’ers? Sprekers Linde Gonggrijp, directeur van FNV Zelfstandigen en plaatsvervangend raadslid van de SER, Jan Giliam van Tekz Belastingadviseurs, André Jansen van HJ Advocaten en enkele zzp’ers die werkzaam zijn binnen een samenwerkingsverband gaven hun visie en tal van tips. 

Tip 1: Houd het simpel!
Je kunt op vele manieren samenwerken. Van het delen van bedrijfsruimte en/of andere vaste lasten (bijvoorbeeld in een bedrijfsverzamelgebouw) tot een juridisch samenwerkingsverband als bv, vof en maatschap. Hoewel er aan samenwerking allerlei fiscale haken en ogen zitten, luidde de eerste tip van de avond: Houd het simpel! Maak heldere afspraken en houd zaken transparant.

Tip 2: De klik is belangrijk.
Een samenwerkingsverband ontstaat vaak op zakelijke gronden (je kunt meer en grotere klanten aan, een breder pakket bieden, de risico’s delen, meer continuïteit bieden, et cetera), maar heeft ook een duidelijke relationele kant. Zorg dat je er ook energie van krijgt, adviseert Linde Gonggrijp van FNV Zelfstandigen, en let niet alleen op zakelijk gewin.

Tip 3: Gelijkwaardig, maar niet gelijk
Baseer de samenwerking op gelijkwaardigheid, maar zoek niet alleen partners die op je lijken. Juist de verschillen zijn belangrijk in een samenwerking. Het is immers de bedoeling dat je elkaar aanvult. Je kunt veel van elkaar leren. Investeer in de toegevoegde waarde en maak gebruik van elkaars sterke kanten. Aldus Linde Gonggrijp.

Tip 4: Heldere afspraken
Wat voor soort afspraken maak je? Zorg er in ieder geval voor dat ze helder en eenduidig zijn. En zet ze op papier, indien nodig of gewenst met behulp van een advocaat of notaris. ‘Ik zorg er altijd voor dat er een contract is’, zegt zzp’er Olav Wit van Wit Industrial Design. Hij heeft als zzp’er op allerlei manieren samengewerkt vanuit diverse ‘broedplaatsen’ in de hoofdstad. Soms werkt hij samen in de vorm van ‘ruilhandel’, dus met gesloten beurs.

Tip 5: Welke afspraken moet je maken?
Maak bijvoorbeeld afspraken hoe de verdeling plaatsvindt van kosten en verdiensten, de taakverdeling, zeggenschap, concurrentiebeding, aansprakelijkheid, wat te doen met intellectueel eigendom, hoe om te gaan met conflicten en wat de gang van zaken is als de samenwerking misloopt. Houd het vooral simpel, is ook hier het devies. André Jansen van HJ Advocaten adviseert in het samenwerkingscontract kort te beschrijven:
• Wie zijn de samenwerkende partijen
• Wat is de aanleiding en het doel van de samenwerking
• Wat is de kern van de samenwerking
• Wat zijn de afspraken. Leg ze zo kort en ondubbelzinnig mogelijk vast. Zorg daarin voor een logische volgorde.

Tip 6: Welke samenwerking kies je?
Het kan een eenmalige samenwerking zijn of een structureel samenwerkingsverband. Laat de vorm van de samenwerking afhangen van het soort project én van de wensen van de partners (en/of opdrachtgever, bijvoorbeeld als eis bij een aanbesteding). Aan iedere samenwerkingsvorm kleven voor- en nadelen. Meer informatie kun je vinden bij de handige links onder deze blog.

Tip van de avond:
Ook samenwerking binnen een coöperatie is mogelijk voor zzp’ers. Allard Janssen, mede-initiatiefnemer van het fullservice internetbureau Call for Action, koos samen met zijn partners voor deze rechtsvorm en hield tijdens het KvK-seminar op 13 februari een inspirerend betoog. Het Nieuwe Werken Blog publiceerde onlangs een interview met hem over werken binnen een coöperatie met zelfstandige professionals.

Handige links:

Meer handige links over rechtsvormen:

• KvK (hier vind je ook enkele modelcontracten)
• InZakenGaan
• MKB Servicedesk (inclusief voor- en nadelen)

Meer handige links over samenwerken:

• Lancelots: Samenwerken met zakelijke partners
• Samenwerken.nu: zeven gouden regels voor een succesvolle samenwerking

Zoek je een bedrijfsverzamelgebouw in de hoofdstad?

• Op www.bureaubroedplaatsen.amsterdam.nl kun je alle informatie vinden, inclusief ondersteunings- en subsidiemogelijkheden.

Zoek je een samenwerkingspartner?

• De KvK heeft op twitter de hashtag #zzpmatch in het leven geroepen. Meer weten over dit initiatief? Lees: Zoek samenwerking via #zzpmatch.

Binnenkort te verwachten:
• Samenwerken: hoe kan het misgaan? Het verhaal van een zzp’er.

Linde Gonggrijp (FNV Zelfstandigen), Martijn Braamhaar (Bureau Broedplaatsen Amsterdam) en Michiel Poppelier (KvK) op het KvK-seminar: Sterker door Samenwerken

Zzp-kannibalisme, (c) Harriët Damave

Een vette rekening
Zzp-kannibalisme. Zo zal ik het maar noemen. Het vindt plaats onder zzp’ers die onderling ooit een fijn samenwerkingsverband zijn aangegaan, maar door een conflict of andere oorzaak is de samenwerking beëindigd. Maanden hoor je niets, maar ineens meent de één dat de andere zzp’er hem of haar nog duizenden euro’s schuldig is en ligt er een vette rekening op je deurmat.

Een grap?
In het begin denk je nog dat het een grap is, maar deze ‘grap’ begint wel erg vreemde vormen aan te nemen als blijkt dat het serieus is, je wordt lastig gevallen met dreigtelefoontjes, eisende brieven of als het inderdaad tot een rechtszaak komt. In de directe omgeving van ZZP-LOG overkomt het op dit moment twee zzp’ers. Dat is opmerkelijk. Het doet denken aan bedreigde diersoorten, die om te overleven elkaar maar op gaan eten.

Leg afspraken vast
Natuurlijk zijn deze situaties te vermijden. Misschien wel de meest belangrijke tip: leg alles vast wat je samen van plan bent in zakelijke afspraken, op papier. Zelfs als de collega-zzp’er je grootste vriend(in) is en volgens jou volkomen te vertrouwen en totaal niet tot zulke streken in staat. Later kan dat ineens heel anders uitpakken, blijkt uit de verhalen.

Tips en adviezen
ZZP-LOG interviewt deze zzp’ers binnenkort. Hoe kon het gebeuren en hoe had het voorkomen kunnen worden? Ze delen graag hun ervaringen. Wordt dus vervolgd.

Binnenkort te verwachten:
SAMENWERKEN: WAAR MOET JE OP LETTEN?